Zagreb is ontstaan uit twee rivaliserende nederzettingen op twee heuvels: Kaptol, de stad van de bisschop en de geestelijkheid, en Gradec, de koninklijke vrijstad van handelaren en ambachtslieden. Eeuwenlang lagen ze met elkaar overhoop, tot ze in 1850 werden samengevoegd tot één stad. De route van vandaag loopt precies van de ene heuvel naar de andere, en dat verklaart veel van wat je onderweg ziet.
Kaptol Centar — parkeren
Een modern winkelcentrum met parkeergarage, op zich niets bijzonders. De locatie is het punt: je staat hier aan de voet van Kaptol, de oudste kern van de stad, op een paar minuten lopen van de markt en de kathedraal. De auto blijft hier tot je aan het eind van de middag naar Mirogoj rijdt.
Open in MapsMarkt Dolac
Dolac heet in Zagreb “de buik van de stad” en is sinds 1930 de centrale markt, op een verhoogd plein tussen Kaptol en het Jelačić-plein. Wat meteen opvalt zijn de rode parasols: een verwijzing naar de šestinski kišobran, de traditionele rode paraplu uit het dorp Šestine aan de voet van de Medvednica, die een symbool van de stad is geworden.
Boven, in de open lucht, staan groente, fruit, bloemen en honing. Onder het plein zit een overdekte hal met vlees, vis en zuivel. Daar vind je de kumice: boerinnen uit de dorpen rond Zagreb die van oudsher naar de stad kwamen om hun waar te verkopen. Hun klassieker is sir i vrhnje, verse zachte kaas met zure room, dé Zagrebse combinatie. Bij de trap naar Tkalčićeva staat een bronzen beeld van een kumica met een mand op haar hoofd.
Op zaterdag is Dolac op zijn drukst: dit is waar Zagrebers echt boodschappen doen, geen toeristenmarkt. Neem gerust wat fruit of een stuk kaas mee voor onderweg.
Open in MapsKathedraal van Maria-Tenhemelopneming
De grootste kerk van Kroatië en het silhouet van de stad. De geschiedenis gaat terug tot 1094, toen de Hongaarse koning Ladislaus hier het bisdom Zagreb stichtte. De eerste kerk werd in 1242 verwoest door de Mongolen. In de 16e eeuw, toen de Ottomanen oprukten, kreeg Kaptol een ring van verdedigingsmuren en torens rond de kathedraal; stukken daarvan staan er nog.
Het gebouw zoals je het kent is het werk van architect Hermann Bollé, die de kerk na de grote aardbeving van 1880 herbouwde in neogotische stijl, met twee slanke torens van ruim honderd meter. Dezelfde Bollé kom je vandaag nog twee keer tegen: bij het dak van de Sint-Marcuskerk en op Mirogoj.
Geschiedenis herhaalde zich in maart 2020: een aardbeving deed de spits van de zuidelijke toren instorten, en de noordelijke spits moest uit veiligheidsoverwegingen worden verwijderd. Na bijna zes jaar restauratie ging de kerk met kerstavond 2025 weer open. Buiten staan nog steigers, binnen zie je het gerestaureerde interieur. Hier ligt ook het graf van kardinaal Alojzije Stepinac, een omstreden maar voor veel Kroaten zeer belangrijke figuur uit de Tweede Wereldoorlog en de communistische periode.
Kijk voor de ingang ook naar de Mariazuil met vergulde Maria en vier engelen, van de Weense beeldhouwer Anton Dominik Fernkorn.
Open in MapsKamenita vrata — de Stenen Poort
Je loopt nu van Kaptol naar Gradec, de andere heuvel. De Stenen Poort is de enige overgebleven van de vier middeleeuwse stadspoorten van Gradec: een donkere, overdekte doorgang met een klein altaar erin.
In 1731 verwoestte een grote brand de houten poort en de huizen eromheen. In de as vonden ze een schilderij van Maria met kind dat vrijwel onbeschadigd was gebleven. Dat werd als een wonder gezien; Maria van de Stenen Poort werd de beschermheilige van Zagreb, en het schilderij hangt er nog steeds achter een smeedijzeren hek. Er branden altijd kaarsen en er wordt gebeden, ook door gewone voorbijgangers. De muren hangen vol stenen plaatjes met Hvala en Fala, “dank je”: dankbetuigingen voor verhoorde gebeden.
Aan de kant van Gradec staat een beeldje van Dora Krupićeva, de heldin uit de beroemde Kroatische roman Zlatarovo zlato van August Šenoa. Volgens het verhaal woonde ze bij de poort.
Open in MapsLotrščak-toren en Strossmayer-promenade
De Lotrščak-toren is een verdedigingstoren uit de 13e eeuw en maakte deel uit van de muren van Gradec. De naam komt van het Latijnse campana latrunculorum, “de dievenbel”: elke avond werd hier een bel geluid als teken dat de stadspoorten sloten. Wie buiten bleef, stond er alleen voor.
Om precies 12:00 wordt vanaf de toren het Grič-kanon afgevuurd, elke dag sinds 1877. Oorspronkelijk diende het om de klokken van de stadskerken gelijk te zetten. Het populaire verhaal is kleurrijker: toen de Ottomanen ooit aan de overkant van de Sava lagen, zou de stad om twaalf uur een kanonskogel hebben afgeschoten die precies de haan raakte die de pasja voor zijn middagmaal liet bereiden, waarna het leger geschrokken afdroop. Het schot is hard, dus bereid je voor.
Sta tijdens het schot op de Strossmayer-promenade, het wandelpad langs de rand van Gradec met het mooiste uitzicht over de Benedenstad. Op een bankje zit een bronzen beeld van de dichter Antun Gustav Matoš, die hier graag wandelde. De toren zelf kun je meestal beklimmen voor een nog breder uitzicht.
Open in MapsMuseum of Broken Relationships
Het meest bezochte museum van Zagreb begon als een grap. De kunstenaars Olinka Vištica en Dražen Grubišić gingen in 2003 uit elkaar en vroegen zich af wat je moet met de spullen die na een relatie overblijven. Ze vroegen vrienden voorwerpen te doneren uit hun eigen stukgelopen relaties, telkens met een kort, anoniem verhaal erbij. Het werd een reizende tentoonstelling over de hele wereld en uiteindelijk een vast museum hier in de Bovenstad, in een barokpaleis vlak naast de Lotrščak-toren. Het kreeg een Europese prijs voor het meest innovatieve museumproject.
Wat het bijzonder maakt: de voorwerpen zelf zijn vaak alledaags, zoals een trouwjurk, een teddybeer of een oude telefoon. Het verhaal ernaast maakt het tot iets. Het beroemdste stuk is een bijl waarmee een Berlijnse vrouw na haar breuk de meubels van haar ex in stukken hakte, één stuk per dag. Andere verhalen zijn hartverscheurend, sommige hilarisch, en het gaat lang niet alleen om romantische relaties: er zijn ook verhalen over ouders, vrienden en verloren thuislanden. Van de enorme, nog groeiende collectie hangt maar een klein deel tentoon.
De teksten zijn in het Kroatisch en Engels. Het is geen groot museum, maar reken op drie kwartier tot een uur als je de verhalen goed leest; dat is de hele ervaring. Er is een klein café met terras bij.
Open in MapsSint-Marcuskerk
De parochiekerk van Gradec gaat terug tot de 13e eeuw en is de meest gefotografeerde plek van Zagreb, vanwege het dak. De geglazuurde tegels vormen twee wapenschilden: links dat van het koninkrijk Kroatië, Dalmatië en Slavonië, met het rood-witte schaakbord, rechts dat van Zagreb, een witte burcht op een rode achtergrond. Het dak kreeg deze vorm bij de restauratie aan het eind van de 19e eeuw.
Kijk ook naar het gotische zuidportaal met vijftien beelden in nissen, uit de 14e eeuw: de oudste belangrijke beeldhouwkunst van de stad. Binnen hangt onder meer werk van Ivan Meštrović, de bekendste Kroatische kunstenaar van de 20e eeuw.
Het plein eromheen is het politieke hart van het land. Aan de ene kant staat het Sabor, het Kroatische parlement, aan de andere kant de Banski dvori, het oude paleis van de onderkoning waar nu de regering zetelt. Daardoor is het plein soms deels afgezet en staat er politie; dat is normaal.
Sinds de aardbeving is het interieur niet altijd open. Reken op de buitenkant.
Open in MapsLunch bij Konoba Didov san
Didov san betekent “grootvaders droom”. Het restaurant heeft een Dalmatische sfeer met houten tafels en Dalmatische muziek, midden in de Bovenstad. Het is populair bij Zagrebers zelf, daarom is reserveren slim.
Twee gerechten om te proberen: pašticada, rundvlees dat urenlang gestoofd wordt in een zoete, kruidige saus met wijn en gedroogde pruimen, meestal met gnocchi; en peka, vlees of octopus die langzaam gaart onder een ijzeren klok bedolven onder hete as. Peka moet je vooraf bestellen, dus vraag ernaar bij het reserveren. Als voorgerecht is paški sir, schapenkaas van het eiland Pag, een goede keus.
Reserveren: +385 1 4851 154. Vol? Time4wine aan de Kamenita-straat is het alternatief, meestal zonder reservering.
Open in MapsUspinjača en Bloemenplein
De uspinjača is een kabelspoortje uit 1890 dat de Bovenstad verbindt met de Ilica, de hoofdwinkelstraat. Het is een van de kortste kabelspoorwegen voor openbaar vervoer ter wereld: het traject is zo'n 66 meter en de rit duurt ongeveer een minuut. Oorspronkelijk reed hij op stoom, sinds 1934 elektrisch. Het wagentje is een beschermd monument. Loop je liever: de trap ernaast doet hetzelfde in dezelfde tijd.
Beneden, een paar honderd meter verder, ligt het Bloemenplein (Cvjetni trg, officieel Preradovićev trg), met bloemenkraampjes en het standbeeld van de dichter Petar Preradović. Hier en rond het Jelačić-plein vindt op zaterdag de špica plaats: het wekelijkse ritueel waarbij Zagreb zich verzamelt op de terrassen voor koffie, gesprekken en om gezien te worden. Het hoogtepunt ligt tussen elf en twee, dus je vangt de staart ervan.
Open in MapsJelačić-plein en Tkalčićeva
Het Ban Jelačić-plein is het centrale plein van de stad. In het midden staat het ruiterstandbeeld van ban (onderkoning) Josip Jelačić, die in 1848 de lijfeigenschap in Kroatië afschafte. Het beeld heeft een eigen geschiedenis: de communisten haalden het in 1947 weg omdat ze het als nationalistisch symbool zagen, en na de onafhankelijkheid keerde het terug. Toen het terugkwam, werd het een andere kant op gedraaid: vroeger wees zijn sabel naar het noorden, richting Hongarije, nu naar het zuiden.
Aan de rand van het plein ligt de Manduševac-fontein, gebouwd op een oude bron. Die hoort bij de legende over de naam van de stad: een ban zou dorstig een meisje genaamd Manda gevraagd hebben om water te scheppen, zagrabi in het Kroatisch. De klok op het plein is het klassieke ontmoetingspunt: pod uru, onder de klok.
Tkalčićeva is nu een levendige straat vol cafés, maar het was ooit een beek, de Medveščak, die de grens vormde tussen Kaptol en Gradec. De vijandschap tussen beide steden liep hier soms bloedig uit, en een zijstraatje heet daarom nog steeds Krvavi most, “Bloedige Brug”. In 1898 werd de beek overkluisd en werd het een straat. Loop er rustig doorheen terug richting de auto.
Open in MapsMirogoj
Mirogoj wordt vaak genoemd als een van de mooiste begraafplaatsen van Europa, en dat is niet overdreven. Ook dit is werk van Hermann Bollé: hij ontwierp de lange arcaden met hun groene koepels, die als een monumentale muur de begraafplaats omringen. De arcaden zijn begroeid met klimop, en onder de gewelven liggen de graven van vooraanstaande families, met veel beeldhouwwerk.
Wat Mirogoj echt bijzonder maakt, is dat het vanaf het begin een begraafplaats voor iedereen was: katholieken, orthodoxen, joden, moslims, protestanten en niet-gelovigen liggen hier naast elkaar. Voor een 19e-eeuwse stad in dit deel van Europa was dat opmerkelijk.
Veel bekende Kroaten liggen hier, onder wie August Šenoa, de schrijver van de roman over Dora van de Stenen Poort; Franjo Tuđman, de eerste president van het onafhankelijke Kroatië; en basketballegende Dražen Petrović, wiens graf nog altijd door fans wordt bezocht.
Het is een rustige, bijna parkachtige plek en een mooie afsluiting van de dag, vooral in het late middaglicht wanneer de zon op de arcaden valt. Loop zeker een stuk onder de arcaden door en kijk dan vanaf de hoofdingang naar het geheel.
Open in MapsTerug naar het hotel
Ongeveer 20 tot 25 minuten rijden terug naar Jankomir.
Open in Maps